Frederick Law Olmsted (FLO), 1822-1903 yılları arasında yaşamış ABD’nin ilk peyzaj mimarıdır. Gerçekleştirdiği çok sayıda çalışmanın arasından Central Park, Prospect Park, Emerald Necklace ve Beyaz Saray en önemlileri olarak sayılabilir.

Amerika’nın ilk peyzaj mimarı ve kent plancısının 26 Nisan 1822’de Hartford’da doğduğu yıllarda kentsel açık alanlara evlerden kolayca ulaşılabiliyor, kırsal alanların sesleri ve kokuları kent içine nüfuz edebiliyordu. Havayı karbonmonoksid yerine besi domuzlarının gübre kokuları kaplamıştı. Peyzaj mimarlığı mesleğinin temel ilkelerinden birisi olan “doğayı ve süreçlerini kent içine getirmek” fikrinin oluşması için henüz yeterli şartlar oluşmamıştı. Amerikan kentleri Avrupa kentleri kadar köklü bir geçmişe ve tarihi, kültürel, arkeolojik değerlere sahip değildi. 1840’lara gelindiğinde yüzyıllarca süren deneyimlerle oluşmuş kentler yerine makine teknolojisinden yararlanarak ihtiyaçlar doğrultusunda oluşturulan kentler dünya için yeni bir deneyimin habercisi oldular. Bu dönemlerde kimse kentlerin bu alışılmadık gelişiminin sonuçları üzerinde durmaya gerek duymuyor, asıl dikkati endüstrileşme ve kapitalist sistemin yenilikleri çekiyordu. ‘Gelişme’ ile ‘doğa’ arasında bir sorun yaşanabileceği öngörülemiyor, doğal kaynakların tüketimi bilinçsizce artıyordu. Canavar yavaş yavaş kendini göstermeye başlamıştı insanlık için. Tüm bunlardan belkide daha önemlisi ABD’nin çoğu bölgesinde kölelik devam ediyor, kölelik karşıtları ile köleliği savunanlar arasında ciddi tartışmalar yaşanıyordu. Dünyanın hemen hemen her bölgesinden gelmiş kozmopolit bir işçi sınıfı Amerikan kültürünü oluşturmaya başlıyordu. Ticari gelişim ve endüstriyel bolluk başka bir gücü de besledi. Materyalizm, kültürel yozlaşma, sosyal çöküş ve bunun sonucunda da 1861 yılında Amerikan İç Savaşı …

İşte böyle bir ortamda büyüyen FLO Yale Üniversitesi’nde topoğrafya mühendisliği eğitimi almaya başladı fakat geçirdiği bir zehirlenme sonucu görmesi ve eğitimi olumsuz etkilendi. Yale’i bırakıp kendisini Çin’e kadar sürükleyen bir ticaret macerasına atıldı. 1844-1847 yılları arasında çiftçilik ile uğraşan FLO 1848 yılında gazeteciliğe başladı. 1850 yılında, Avrupa’ya yaptığı gezilerinden notlarla başladığı yazın hayatı 1857 yılına kadar gazetecilikle beraber devam etti. 1853 yılında New York Times’ın taşra muhabirliğine getirilen FLO kölelik sistemini incelemek için Güney’e seyahatlerde bulundu. Bu seyahatlerini anlattığı kitaplarında kölelik karşıtı düşünceler dikkati çekiyor, köle işçinin maliyetinin serbest bir işçiye göre daha fazla olduğunu matematiksel olarak kanıtlıyordu. İç Savaş sırasında yazdığı Cotton Kingdom (Pamuk Krallığı) bugün bile kölelik sistemi üzerine yazılmış en önemli yazınlardan birisi olarak değerlendirilmektedir.

1857 yılında New York’ta oluşturulması düşünülen parkın projesini hazırlayan Egbert Viele için arazinin topoğrafik keşfini yapmak üzere işe alındı. Viele’ nin projesi beğenilmeyince park için bir yarışma açılmasına karar verildi. Calvert Vaux (İngiliz mimar) ile birlikte yarışmaya katılmaya karar veren FLO’in ortağıyla birlikte hazırladığı proje 33 proje arasından birinci seçildi ve FLO şef-mühendis olarak Central Park’ta işe başladı. İşte bu noktadan sonra ABD’nin ve Kanada’nın çeşitli yerlerinde yüzlerce projeye imza atan FLO peyzaj mimarlığının yanısıra Amerikan Sağlık Komisyonu Genel Sekreterliği, New York Kent Komisyonu üyeliği, şehir plancılığı ve proje yöneticiliği de yapmıştır.

FLO, ortağı Vaux ile birlikte peyzaj mimarlığı kavramını ortaya koymuş ve içeriğini şekillendirmiştir. Vaux’un mimarlıktan gelen sanatçı kişiliğinin yanına sahip olduğu sosyal reformist görüşleri koyarak devrimci, toplum yapısını geliştirmeyi amaçlayan, demokrasiyi yaşam ortamları içine sokmaya çalışan, doğaya saygılı bir meslek disiplini yaratmıştır. İşte bu nedenle peyzaj mimarlığı meslek disiplininin babası olarak kabul edilmektedir.

FLO, peyzajları zihinde ve uzayda ardışık, doğal ve kültürel süreçlerin bir araya geldiği (getirdiği) alanlar olarak görmüştür. Onun ilgisini çeken fiziksel bir peyzajdan daha ziyade peyzajın sosyal yönüdür. Kendisini Amerikan toplum yapısını geliştirmeye adamış, çalışmalarıyla değişik altyapıya sahip kitlelerin bir arada, sağlıklı, huzurlu ve estetik bir çevrede yaşamalarını sağlamaya çalışmıştır. Endüstri devriminin sosyal yapıda açtığı yaraları sarmak için çaba göstermiş, gittikçe bozulan kent ekosistemlerini onarmaya çalışmıştır.

Derleme : Cüneyt Çakar / Peyzaj.org Editörü
Basından haberler dışındaki tüm kategori ve yazılar Peyzaj.org editörleri tarafından hazırlanmıştır. Sitemizdeki içeriğin kopyalanması ve dağıtılması yasaktır. 5846 sayılı kanuna uygun tazminat ve yasal işlem uygulanır

Peyzaj.org iceriginin kopyalanmasi halinde 5846 sayili kanuna gore yasal islem uygulanir.

Bu yazi 24 Kas 2006 tarihinde Peyzaj Sanat Tarihi, Peyzaj Sektör Haberi kategorisi altinda Peyzaj.org yazdi. Bu yaziya yapilacak yorumlardan haberdar olmak icin RSS 2.0 beslemesini kullanabilirsiniz. Yorum yapabilirsiniz, veya kendi sitenizden geri izleme yapabilirsiniz. Yorumlar icin yorum rss, tum yazilar icin Yazi rss baglantilarini kullanabilirsiniz.