Karayolları Bitkilendirme Prensipleri

Refüj Bitkilendirmesi

Refüj bitkilendirmesi yolun monotonluğunu hafifletecek ve karşı yönden gelen far ışıklarını ve trafik görünümünden sürücünün olumsuz etkilenmesini önleyecek şekilde planlanmalıdır. Refüjde kullanılan çalılar sık dokulu, alttan dallanan, fazla bakım ve budama istemeyen türlerden seçmek yerinde olur. Örnek verecek olursak – Nerium oleander (Zakkum) – Viburnum tinus (Kartopu) – Spartium junceum (Katırtırnağı) – Pyracantha coccinea (Ateş Dikeni) – Rosa canina (Kuşburnu) Bu çalıların belirli aralıklarla şaşırtılması ile oluşturulan bitki grupları ile yolun proje hızı dikkate alınarak şoförün algılama gücünü artırma ve monotonluğu kırmaya çalışılmalıdır. Refüjde plantasyon düzenli bir sistem içinde planlanmalıdır. Bu şekilde bitkisel materyalin bakımı ve sürekliliğinin sağlanması kolay olur. Mümkünse refüj mekanizasyona olanak verecek şekilde planlanmalıdır. Refüjde çim alan yapılmasının nedeni ise, yüzey erozyonunu azaltmak, yağışlarla akabilecek toprağın drenaj kanallarını tıkamasını önlemek ve bakım güçlüklerini minimuma indirmektir

Yol Kenarı Bitkilendirmesi

Emniyet Bandı Trafik güvenliği açısından uygun olan yerlerde yolun iki yanında banketten itibaren yaklaşık 3m genişliğinde bir emniyet bandı bırakılması uygun olur. Bu şeritte sadece çim kullanılması ağaç ve çalıların bu şeridin dışından başlaması uygundur.

Kazı ve Dolgu Şevleri Yol yapımı sonucu ortaya çıkan kazı ve dolgu şevleri; Yapı, Toprak cinsi, eğim, vb. gibi yönlerden farklılıklar göstermektedir. Çok yüksek şevlerde ise eğimli alan palyeler yapılarak bölünebilir. Bu nedenle yapılacak bitkilendirmelerde de farklılıklar gözükür

Şevlerde yapılacak Peyzaj onarım çalışmaları şev dikliklerine göre düzenlenmelidir. Değişik eğimli şevlerde yapılacak bitkilendirmeler ile şevler stabil duruma getirilmeli, çirkin görünümler düzeltilirken şevler yağmurlar sonuncu oluşacak yüzey akışlarından korunmalıdır. Şevlerde erozyon önlenemediği durumda yapılan alt ve üst yapı yatırımları belli bir süre sonra tehlike altına girebilir. Bu amaçla Uygun eğimli kazı ve dolgu şevlerinde bitkilendirme yapılmalıdır. %25-40 arası eğime sahip şevlerde ağaç ve çalı dikimi yapılmalı daha dik olan eğimli şevlerde ise ağaç ve çalı dikimi ve bakımının zorluğu düşünülerek püskürtme yoluyla bitkilendirme tercih edilmelidir.

Otoyolların kazı şevlerinin içinden geçtiği bölümlerde şevler, sürücüler ve yolcular tarafından rahatça görülebilmelidir. Bu yüzden bu gibi bölümlerde renk etkisi yaratacak ayrıca erozyonu önleyecek bitkiler kullanılmalıdır. Bu amaçla yola yakın bölümlerde çalı grupları daha sonra yapraklı ve ibreli ağaçlarla bitkilendirme yapılmalıdır.

Şevlerin bitkilendirilmesi sırasında Bitkilerin form ve ölçü özellikleri dikkate alınarak birbirlerinin görsel değerlerini kapatmadan estetik özelliklerini ön plana çıkaracak kompozisyonlar yaratılmalıdır. Kullanılacak Bitkilerin şev tahkimatı nedeniyle sağlam kök yapısına sahip olmaları ve hızlı gelişmeleri dikkate alınmalı herdemyeşil ve yaprağını dökenlerin bir grup içerisinde kullanılması ile her mevsim ekolojik, estetik ve emniyet açısından etkin bitkilendirme sistemi oluşturulmalıdır. Bitkilendirmede drenaj kanalı, istinat duvarı vb. inşai ve teknik öğelere dikkat edilmelidir.

Tel Çit -Şev Arası

Bu bölümde sınır ağaçlandırması, kazı ve dolgu şevleri arasındaki geçişlerde görünen yanakların bitkilendirilmesi, viyadükler, geçitler ve yan yol yaklaşımlarında yer alacak bitkilendirmelerde değinilecektir.

Peyzaj projelerinin kapsamı içinde ele alınan bitkilendirme çalışmaları yalnızca şev yüzeyleri ile refüj içinde kalmamalıdır. Kazı şevlerinin üzerinde dolgu şevlerinin ise eteklerinde yer alan değişik genişliklere sahip koridor alanlarının çevre Peyzajı içinde karayolunun absorbe edilebilmesi amacıyla yer yer bitkilendirilmesi Peyzaj tasarımı için önemlidir. Çünkü çevreyle bir bütünlüğe girmemiş karayolu yoğun bir tarımsal Peyzaj içerisinde çevre ile kopukluk yaratabilir. Bu sorun tel çit yakınlarına kadar yer yer bitkilendirme çalışmaları ile çözülebilir.

Viyadük, kavşak, alt ve üst geçit yaklaşımlarında sürücünün dikkatini çekmek için vurgu amacıyla bitkilendirmeye gidilmesi uygun olur. Ayrıca üst geçit kenarlarında ve refüjlerde ise boylu herdemyeşil ağaçlarla bitkilendirme yapılması böylelikle köprü ayaklarının görünmesinin engellenmesi sağlanabilir.

Kavşaklarda Bitkilendirme

Kavşak yaklaşımları her ne kadar tabelalarda belirtiliyorsa da yol boyu Peyzajlarıyla da yaklaşan kavşak vurgulanmalıdır. Değişken yükseklik ve sıklıktaki ağaçların yarattığı imaj otoyoldan bir ayrılışı vurgulamak için kullanılmalıdır. Bu nedenle Kavşaklara sinyal etkisi yaparak, sürücüyü optik yönden uyaracak sütun formlu (vurgu) bitkilere yer verilmelidir. Can ve mal güvenliği açısından kavşağa yaklaşırken ve uzaklaşırken sürücünün görüş açısın açık saha olması için çim alan oluşturulmalı ve kenardan kavşak merkezine doğru gittikçe boylanan bir bitkilendirme yapılmalıdır

Yol Boyu Tesislerin Bitkilendirilmesi

Park Alanı, Servis Alanı, Tır Alanı

Sürücü ve yolcuların dinlenme gereksinimleri göz önüne alınarak bu gibi yerlerin otoyollardan farklı olarak düzenlenmeleri gerekmektedir. Bu tip alanlar yoldan geçenlere estetik bir görünüm verirken aynı zamanda arka planda park etmiş araçları perdeleyerek sürücünün dikkatinin dağılmasını önler.

Park alanlarında genellikle sürücünün ihtiyaçların karşılayacak mimari elemanlar bulunmalıdır. Örneğin mescit, tuvalet, büfe, restoran…vb. Bitkilendirme bu yapıların çevresinde yapılacaktır ve sürücünün yorgunluğunu giderecek estetik özellikler sahip olmalıdır. Park alanında yer alan piknik alanlarında gölgelik bir alan oluşturmak amaçlanmalıdır. Ayrıca tuvalet ve çeşmeye yaklaşırken yönlendirici ve tuvaleti çevreden gizleyici bir bitkilendirme yapılmalıdır

Hazırlayanlar :
Aysun KORKMAZ ( Peyzaj Mimarı- A.İ.B.Ü )
Nihan KAPLAN ( Peyzaj Mimarı- A.İ.B.Ü )

Bir Cevap Yazın